هندوانه ، انگور و خربزهء آن بىنهايت ممتاز است . مىگويند خربزهء آن به‌قدرى بزرگ مىشود كه چهار عدد آن را بار يك شتر مىكردند » . « 1 » دربارهء مساحت شهر بلخ نوشته‌اند : شهر بلخ 12 فرسخ مىباشد . اين شهر در جلگهء رودخانهء بلخاب به فاصلهء سه روز راه تا جنوب آمو دريا واقع شده است . ارگ بلخ در جاى بلندى قرار دارد . « 2 » مفتى محمّد درويش بلخى مىگويد : « شهر بلخ از خواجه پلاس‌پوش تا قريهء شيخ مؤدّب و چهارباغ گلشن زياده از يك فرسخ است . از خواجه سنگ ليث تا قريهء سى [ جى ] از شمال و از جنوب يك فرسخ است . در اين حوالى منازل ، دكانها و باغات و بوستانهايى بوده است . در بيرون شهر ، در چهار جا نماز جمعه مىگزاردند و مردم‌نشين بود . » « 3 » در دورهء غزنويان ، بلخ يكى از پايتختهاى سلطان محمود بشمار مىرفت ، هرچند در سال 1006 م ، مورد تهاجم و تخريب تركان قراخانى واقع شد . قبل از اين واقعه ، رود آمو دريا سرحدّ بين تركستان و ممالك شرقى ايران اعلام شده بود ، ولى سلطان محمود پس از غلبه بر قراخانيان ولايات واقع در سمت چپ رود بلخ را جزء بلخ قرار داد . ابن بطوطه مىگويد : « از رود جيحون گذشته ، به‌سوى بلخ حركت كرديم و يك روز و نيم در بيابان شنزارى راه رفتيم تا به شهر بلخ رسيديم . شهر به‌طور كلى ويران بود » . « 4 » عده‌اى از جغرافيانويسان عرب ، مساحت بين بلخ و ساحل آمو دريا را دو روز راه نوشته‌اند كه 12 فرسخ باشد . « 5 » شهرهاى دور و نزديك در اين منطقه عبارتند از : چغانيان ، حصار ، قرشى ، شهر سبز ، ميان كالا ، كولاب ، بدخشان ، قنددوز ، بغلان ، خلم ، سان چارك ، سرپل ، شبرغان ،

--> ( 1 ) - مرآة البلدان ، ج 1 ، ص 315 . ( 2 ) - تذكرهء جغرافياى تاريخى ايران ، ص 57 . ( 3 ) - مجمع الغرائب ، ص 45 . ( 4 ) - سفرنامه ابن بطوطه ، ص 431 . ( 5 ) - تذكرهء جغرافياى تاريخى ايران ، ص 57 .